Şehir, Martılar ve Aklımda Dönüp Duran O Tek Soru
İzmir’de yaşayınca bazı şeyler kaçınılmaz oluyor. Mesela sabah uyanınca deniz kokusuna karışmış simit kokusu almak, Kordon’da yürürken rüzgârın “bugün de saçını dağıtacağım” diye kişisel bir misyon edinmiş gibi davranması ve en önemlisi… martılar.
Martılar burada sadece kuş değil. Onlar birer karakter. Hatta bazen apartman komşusu gibi: sabah 7’de bağırarak uyanırsın, akşam çöp poşetine dadanırlar, bazen de sana bakıp sanki “hayatını sorgula” der gibi sessizce süzülürler.
Ve bir gün, tamamen alakasız bir anda, kafama takıldı:
Martı eti helal midir?
Bunu düşünürken ciddi ciddi çayımı bırakıp martıya baktım. Martı da bana baktı. O an aramızda garip bir anlaşma oldu gibi hissettim. Sanki o da “bunu niye düşündün ki?” diyordu.
Ama insan bir kere düşünmeye görsün…
—
Martı Eti Helal midir? Sorusu Nasıl Kafama Girdi?
Şimdi dürüst olayım. Ben bu soruya kendi kendime “çok dini, çok fıkhi bir araştırma yapıyorum” motivasyonuyla gelmedim. Hayat beni oraya sürükledi.
Geçen yaz Kordon’da oturuyorum. Yanımda simit, çay, biraz da hayal kırıklığı. Tam o sırada bir martı geldi, simidin yarısını alıp gitti. Resmen profesyonel hırsızlık.
Arkadaşıma döndüm dedim ki:
“Bu hayvanın eti helal olsa biz zaten aç kalmayız.”
Arkadaşım bir an sustu.
“Sen ne diyorsun ya?” dedi.
Ben de:
“Yok yok sadece teorik konuşuyorum.”
Ama işte o “teorik konuşuyorum” cümlesi, insanın hayatında genelde hiçbir şeyin teorik olmadığı anlara denk gelir.
O günden sonra kafamda sürekli aynı soru:
Martı eti helal midir?
—
İzmir’de Martı ile Yaşamak: Bir Tür Sosyal Deney
İzmir’de martılarla yaşamak aslında bir tür ortak yaşam sözleşmesi gibi.
Onlar:
Simitini paylaşmazsan saldırır
Fazla düşünürsen kafana bağırır
Romantik anlarını sabote eder
Sen:
Artık her yiyeceği hızlı tüketmeyi öğrenirsin
Gökyüzüne bakarken tedirgin olursun
Ve bir noktada onların da “mahalle baskısı” oluşturduğunu kabul edersin
Bir gün yine sahilde yürürken bir martı bana çok ciddi baktı. O bakış vardı ya… sanki “sen hâlâ benim hüküm alanımda olduğunu anlamadın mı?” der gibi.
Ben de içimden dedim ki:
“Tamam kardeşim, simidi verdik diye tapuyu da üstüne mi yapacağız?”
İşte tam o anda tekrar zihnime düştü:
Martı eti helal midir?
—
Bu Soru Neden Bu Kadar Ciddileşti?
Normalde insanın aklına böyle bir soru gelmez. Yani sabah kalkıp “bugün martı eti helal mi acaba?” diye kim düşünür?
Ama bazı sorular vardır, saçma başlar, sonra yavaş yavaş felsefeye dönüşür.
Mesela:
“Ben neden buradayım?”
“Hayatın anlamı ne?”
“Martı eti helal midir?”
Üçü de aynı kategoriye giriyor gibi artık.
Bir de şu var: martı dediğin hayvan biraz “arada kalmış” bir canlı gibi. Ne tam evcil, ne tam vahşi. Şehirle doğa arasında sıkışmış bir freelance hayat yaşıyor resmen.
—
Fıkıh mı, Mantık mı, Yoksa Kordon Gerçeği mi?
Şimdi işin ciddi tarafına girmeden önce şunu söyleyeyim: Ben dinî konularda uzman değilim. Ama İzmir’de yaşayan herkes biraz “hayat yorumcusu” oluyor zaten.
Martı meselesi de tam burada başlıyor.
Kendi kendime düşündüm:
Tavuk yiyoruz
Ördek yiyoruz
Bazen “ne olduğunu sormayalım” dediğimiz şeyler yiyoruz
Ama martı?
Martı dediğin şey sürekli çöp kovasında, sahilde, vapur arkasında. Bir nevi “şehir versiyonu vahşi yaşam” gibi.
İç sesim devreye giriyor:
“Ya bunu yemezsin zaten.”
Diğer iç ses:
“Tamam da soruyu sordun artık, geri dönüş yok.”
—
Gündelik Hayatta Martı Eti Helal midir? Krizi
Bir gün arkadaş ortamında konu açıldı. Bunu açan da ben değilim bu arada, suçlu ben değilim yani.
Arkadaşlardan biri dedi ki:
“Martılar aslında çok akıllı hayvanlar.”
Ben hemen atladım:
“E o zaman helal mi değil mi?”
Masada sessizlik oldu.
Sonra biri:
“Sen neden bunu merak ediyorsun?”
Ben:
“Merak değil, entelektüel sorgulama.”
Kimse inanmadı.
O an fark ettim ki, “Martı eti helal midir?” sorusu, sadece dini değil, sosyal bir stres testi gibi.
—
İç Sesler, Martılar ve Aşırı Düşünme Sendromu
Benim en büyük problemim şu: Basit şeyi bile büyütüyorum.
Mesela martı uçuyor, normal bir insan:
“Ne güzel uçuyor.”
Ben:
“Acaba bu hayvanın eti yenir mi, yenirse etik midir, yenmezse neden yenmez?”
Bir süre sonra kafamda mini bir panel oluşuyor:
İç Ses 1:
“Bırak bu işleri, simit ye.”
İç Ses 2:
“Hayır, araştır. Belki önemli bir bilgi.”
İç Ses 3:
“Martı sana bakıyor, o daha önemli.”
Ve martı gerçekten bakıyor.
—
Şehir Hayvanları Üzerine Felsefi Çöküş
İzmir’de yaşayınca şunu fark ediyorsun: Şehir hayvanları ile kırsal hayvanlar arasında bir “ahlaki bulanıklık” var.
Mesela:
Tavuk: net
Koyun: net
Martı: gri alan
Martı sanki “ben burada sadece yaşıyorum ama aynı zamanda seni psikolojik olarak test ediyorum” diyor.
Bir gün sahilde otururken martı tam önümde durdu. Yemin ederim durdu.
Kafamdan şu geçti:
“Bu hayvan bana bir mesaj mı veriyor?”
Sonra kendime güldüm.
Ama yine de soru geri geldi:
Martı eti helal midir?
—
Arkadaş Ortamında Martı Eti Helal midir? Tartışması
Bir akşam çay içiyoruz. Konu yine açıldı. Artık kaçınılmaz.
Bir arkadaş dedi ki:
“Abi martı yenmez ya.”
Ben:
“Neden?”
O:
“Ya şehir kuşu sonuçta.”
Ben:
“Şehir kuşu diye bir kategori mi var?”
O an grup ikiye bölündü:
“Yenir mi yenmez mi?”
“Bu niye konuşuluyor?”
Ama ben ortada kaldım. Çünkü benim derdim yemek değil, “helallik durumu”.
—
Kendime Güldüğüm Nokta
Bazen düşünüyorum da, hayatımda daha ciddi şeyler varken ben neden martı eti üzerine kafa yoruyorum?
Ama sonra yine bir martı geçiyor.
Ve yine aynı soru:
Martı eti helal midir?
Belki de mesele martı değil.
Belki de mesele, insanın durup dururken her şeyi sorgulaması.
Ya da belki sadece İzmir’de çok fazla martı olmasıdır.
—
Son Düşünceler (Ama Çok da Son Değil)
Şunu fark ettim: Bu soru aslında tek başına bir soru değil.
“Martı eti helal midir?” dediğin şey, biraz da şu demek:
Sınırlar nerede başlar?
Şehir doğayı ne kadar değiştirir?
Biz neyi normal kabul ediyoruz?
Ama dürüst olayım, ben hâlâ bazen sahilde otururken martıya bakıp içimden aynı şeyi geçiriyorum.
Martı uçuyor.
Ben bakıyorum.
O da bana bakıyor gibi.
Ve o an yine geliyor:
Martı eti helal midir?
Belki de bazı soruların cevabı yoktur.
Belki de bazı sorular sadece martılar uçsun diye vardır.
Daha Fazlası İçin: Karmin helal mi haram mı ?